Po kilku godzinach na plaży pojawia się silny ból głowy, nudności albo zawroty głowy. Udar słoneczny może zacząć się od takich objawów, ale splątanie, bełkotliwa mowa lub utrata przytomności oznaczają stan nagły, niezależnie od tego, czy osoba nadal się poci.

Przy zaburzeniach świadomości liczy się natychmiastowa pomoc
- Dzwoń pod 112 lub 999, gdy osoba jest splątana, traci przytomność, ma drgawki albo trudno nawiązać z nią kontakt.
- Przenieś ją do cienia i rozpocznij chłodzenie mokrą tkaniną, chłodną wodą i przepływem powietrza.
- Nie podawaj płynów osobie nieprzytomnej ani takiej, która ma problem z połykaniem.
- Udar cieplny może wystąpić bez bezpośredniego słońca, na przykład w dusznym, przegrzanym pomieszczeniu.
Splątanie lub omdlenie zmienia sytuację w nagłą
Ból głowy po słońcu może być skutkiem przegrzania, odwodnienia albo oparzenia. Jednak zaburzenia świadomości, drgawki, bełkotliwa mowa i utrata przytomności mogą wskazywać na udar cieplny, który zagraża życiu. Nie czekaj, aż pojawi się określona temperatura na termometrze.
W takiej sytuacji zadzwoń pod 112 lub 999, podaj lokalizację i opisz objawy. W czasie oczekiwania przenieś osobę w chłodne miejsce, poluzuj ubranie i chłodź skórę. Ministerstwo Zdrowia podkreśla, by nie podawać leków osobie z objawami przegrzania.
Brak potu nie jest warunkiem rozpoznania udaru cieplnego
Gorąca, sucha skóra bywa kojarzona z udarem cieplnym, ale pocenie się nie wyklucza tego stanu. Osoba może nadal się pocić, a jednocześnie mieć zaburzenia świadomości i wymagać pilnej pomocy. W ocenie sytuacji ważniejsze od samego wyglądu skóry są objawy neurologiczne, takie jak splątanie czy drgawki.
Udar słoneczny wiąże się z długim, bezpośrednim nasłonecznieniem, zwłaszcza głowy i karku. Udar cieplny może natomiast rozwinąć się także w nagrzanym pomieszczeniu lub podczas intensywnego wysiłku. Nie trzeba więc przebywać na pełnym słońcu, by doszło do groźnego przegrzania.
Objawy prowadzą do różnych działań, ale pogorszenie wymaga reakcji
Osłabienie i obfite pocenie się mogą pasować do wyczerpania cieplnego, lecz stan może się pogorszyć. Przy zaburzeniach świadomości nie próbuj samodzielnie rozstrzygać, czy to „tylko” odwodnienie. W razie wątpliwości wybierz pilną pomoc, zwłaszcza gdy objawy narastają.
| Objaw lub sytuacja | Możliwy problem | Co zrobić |
|---|---|---|
| Ból głowy, zawroty, nudności po pobycie na słońcu, bez zaburzeń świadomości | Przegrzanie, odwodnienie lub udar słoneczny | Przejdź do chłodnego miejsca, odpocznij i chłodź skórę. Jeśli objawy się nasilają lub nie ustępują, skontaktuj się pilnie z pomocą medyczną. |
| Splątanie, bełkotliwa mowa, drgawki lub utrata przytomności | Podejrzenie udaru cieplnego | Dzwoń pod 112 lub 999 i od razu rozpocznij chłodzenie. |
| Wymioty albo trudności z połykaniem | Ryzyko zachłyśnięcia przy podawaniu płynów | Nie podawaj niczego do picia. Jeśli osoba jest nieprzytomna, ale oddycha, ułóż ją bezpiecznie na boku i kontroluj oddech. |
| Brak szybkiej poprawy mimo odpoczynku w chłodzie | Możliwe poważniejsze przegrzanie lub inny nagły problem zdrowotny | Nie odkładaj konsultacji. Przy pogorszeniu świadomości wezwij pogotowie. |
Chłodź od razu, ale nie zmuszaj do picia
Przenieś osobę do cienia lub klimatyzowanego pomieszczenia i zdejmij zbędne warstwy ubrania. Zmocz skórę chłodną wodą i zapewnij ruch powietrza, na przykład wachlując; możesz też przykładać chłodne, mokre tkaniny. Chłodzenie prowadź w oczekiwaniu na pomoc, nie zamiast wezwania ratowników.
Jeśli osoba jest w pełni przytomna, odpowiada logicznie i bez problemu połyka, może pić małymi łykami. Przy splątaniu, senności, drgawkach lub utracie przytomności niczego nie wkładaj do ust. Nie podawaj też leków przeciwgorączkowych na własną rękę.
Uważam, że najbezpieczniejsza zasada jest prosta: przy zmianie zachowania najpierw dzwoń po pomoc, a równocześnie chłodź. Próba „przeczekania” objawów może opóźnić leczenie, którego w ciężkim przegrzaniu potrzebuje poszkodowana osoba.
Dzieci, seniorzy i osoby przewlekle chore wymagają szybszej czujności
Małe dzieci i osoby starsze mogą mieć trudność z rozpoznaniem pragnienia, opisaniem dolegliwości lub samodzielnym przeniesieniem się w chłodne miejsce. Szczególną ostrożność zachowaj też przy chorobach serca, płuc lub nerek oraz niepełnosprawności. W tych grupach nie czekaj na wyraźne pogorszenie, jeśli pojawiają się osłabienie, zawroty głowy albo nudności.
Niektóre leki i choroby mogą utrudniać regulację temperatury ciała, ale nie odstawiaj leków ani nie zmieniaj dawek z powodu upału bez konsultacji. Światowa Organizacja Zdrowia wskazuje osoby starsze i chorujące przewlekle jako szczególnie narażone na skutki wysokiej temperatury.
Po epizodzie przegrzania nie wracaj od razu na słońce
Nawet gdy po odpoczynku samopoczucie się poprawia, wróć do chłodnego miejsca i obserwuj, czy objawy nie wracają. Wymioty, narastający ból głowy, osłabienie lub gorszy kontakt z otoczeniem wymagają ponownej oceny medycznej. Po utracie przytomności, drgawkach albo splątaniu potrzebna jest pilna pomoc, nawet jeśli stan chwilowo wygląda lepiej.
Ten tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Przy niepokojących objawach skontaktuj się z personelem medycznym, a przy zaburzeniach świadomości lub utracie przytomności dzwoń pod 112 albo 999.